Dieta przeciwzapalna - warzywa i związki bioaktywne wspierające równowagę organizmu

“W badaniach nad związkami bioaktywnymi warzyw i tłuszczów roślinnych szczególną uwagę poświęca się substancjom o udokumentowanym potencjale przeciwzapalnym. Przewlekły stan zapalny o niskim nasileniu (low-grade chronic inflammation) jest obecnie uznawany za jeden z kluczowych mechanizmów patofizjologicznych związanych z rozwojem wielu chorób cywilizacyjnych, w tym miażdżycy, cukrzycy typu 2, nowotworów oraz chorób neurodegeneracyjnych [1-2]. Odpowiednio skomponowana dieta może wpływać na procesy związane ze stresem oksydacyjnym i odpowiedzią zapalną organizmu.

Sulforafan obecny w brokułach należy do najlepiej poznanych roślinnych aktywatorów szlaku Nrf2 (Nuclear factor erythroid 2-related factor 2), który odgrywa kluczową rolę w komórkowych mechanizmach obronnych. Aktywacja Nrf2 prowadzi do zwiększonej ekspresji licznych genów kodujących enzymy antyoksydacyjne i detoksykacyjne, takie jak dysmutaza ponadtlenkowa, katalaza, glutationotransferazy oraz hemeoksygenaza-1 [3-4]. Mechanizm ten wzmacnia endogenne systemy ochronne komórki odpowiedzialne za utrzymanie homeostazy redoks. Badania eksperymentalne wskazują ponadto, że sulforafan może modulować aktywność czynnika transkrypcyjnego NF-κB, jednego z głównych regulatorów odpowiedzi zapalnej [5-6]. Sulforafan wykazuje działanie przeciwzapalne poprzez modulację szlaków sygnałowych związanych z aktywacją NF-κB oraz ograniczanie produkcji cytokin prozapalnych, takich jak IL-6 i TNF-α.

Istotnym składnikiem przeciwzapalnym oliwy extra virgin jest również oleokantal – fenolowy związek biologicznie czynny, który może ograniczać procesy zapalne poprzez hamowanie aktywności enzymów uczestniczących w syntezie mediatorów stanu zapalnego. W zależności od odmiany oliwek, warunków uprawy i roku zbioru jego zawartość może wynosić od kilkudziesięciu do kilkuset mg/kg oliwy. Oleokantal hamuje aktywność enzymów COX-1 i COX-2, wykazując mechanizm działania częściowo zbliżony do obserwowanego w przypadku lklasycznych leków przeciwzapalnych i przeciwbólowych, jak ibuprofen [7-8]. Oleokantal, będący jednym z najważniejszych związków fenolowych oliwy extra virgin, wykazuje działanie przeciwzapalne związane z hamowaniem aktywności enzymów COX-1 i COX-2 oraz modulacją szlaków sygnałowych zaangażowanych w odpowiedź zapalną. Kurkumina z kurkumy oraz gingerole obecne w imbirze działają wielokierunkowo, między innymi poprzez modulację szlaku NF-κB i ograniczanie produkcji cytokin prozapalnych, takich jak IL-1β, IL-6 i TNF-α. Ograniczeniem zastosowania kurkuminy jest jej niska biodostępność wynikająca ze słabego wchłaniania i szybkiego metabolizmu. Dodatek piperyny oraz spożywanie jej wraz z tłuszczem może znacząco zwiększać biodostępność tego związku [10]. Najnowsze badania wskazują, że kurkumina wykazuje działanie przeciwzapalne poprzez modulację szlaków sygnałowych związanych z aktywacją NF-κB oraz ograniczanie produkcji cytokin prozapalnych.

Błonnik prebiotyczny obecny w warzywach strączkowych, cebuli i czosnku uzupełnia ten efekt poprzez korzystny wpływ na mikrobiotę jelitową. Bakterie jelitowe fermentują błonnik do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), głównie maślanu, propionianu i octanu, które modulują odpowiedź immunologiczną poprzez wpływ na aktywność NF-κB, receptory GPR oraz procesy epigenetyczne związane z regulacją stanu zapalnego.

Regularne spożywanie warzyw kapustnych, oliwy extra virgin, czosnku oraz przypraw bogatych w związki bioaktywne, takich jak kurkuma, może wspierać przeciwzapalny profil diety i stanowić element wzorca żywieniowego sprzyjającego ograniczaniu przewlekłego stanu zapalnego [11].”